Tünel Sera vs Venlo Sera

Seracılıkta temel bir fizik kuralı vardır: Sera içindeki hava hacmi ne kadar büyük olursa, iklim dalgalanmaları (sıcaklık ve nem şokları) o kadar yavaş gerçekleşir. Bu duruma Termal Atalete denir.

Venlo Sera Hacmi: Venlo tip seralar düz, çoklu üçgen çatı sistemine sahip, oluk altı (gutter height) yükseklikleri 5 metreden başlayıp 7-8 metrelere kadar çıkabilen devasa çelik/cam kompleksleridir. Tepe yüksekliği 8.5 metreyi bulabilir. İçerideki devasa hava hacmi sayesinde yazın kavurucu sıcaklarında seranın aşırı ısınması engellenir. Venlo serada nem ve sıcaklık eğrileri gün içinde çok yumuşak bir profil çizer, bu da bitki stresini (stomaların kapanması, meyve dökümü vb.) minimuma indirir.

Tünel Sera Hacmi: Tünel veya gotik seralarda oluk altı yükseklikleri genellikle 3 ila 4.5 metre bandındadır. Tepe kavisli olduğu için içerideki hava hacmi Venlo'ya göre belirgin ölçüde daha düşüktür. Güneş doğduğunda içerisi çok hızlı ısınır, güneş battığında ise çok hızlı soğur. Hızlı sıcaklık değişimleri çiğ noktasına (dew point) çabuk ulaşılmasına neden olur, bu da yapraklarda yoğuşmaya ve fungal hastalıklara (Botrytis, Mildiyö) yol açar. İyi bir havalandırma otomasyonu şarttır.

Mühendislik hesaplarında doğal havalandırma kapasitesi, açılabilir çatı pencere alanının, toplam sera zemin alanına oranı ile ifade edilir.

• Venlo Sistemlerde: Her üçgen çatının (peak) sağında ve solunda boydan boya uzanan şaşırtmalı pencere sistemleri bulunur. Toplam zemin alanının %40 ila %50'si kadar açılabilir pencere alanına ulaşılabilir. Rüzgar yönüne göre sağ veya sol pencereler açılarak kusursuz bir vakum etkisi (chimney effect) yaratılır.
• Tünel Sistemlerde: Tepe havalandırma (kelebek pencere veya tek yönlü pencere) genellikle sınırlıdır. Zemin alanının en fazla %20 ila %25'i kadar havalandırma yüzeyi elde edilebilir. Özellikle geniş alanlı blok tünel seraların merkez bölümlerinde yaz aylarında sıcak hava sıkışması (hot pocket) yaşanır ve bitkiler gelişimini durdurur.

Venlo seralarda ana taşıyıcı kolonlar 8x8 veya 10x10 cm boyutlarında kalın kutu profillerden oluşur, ancak çatı kafes makas sistemleri çok ince kafes profillerinden yapıldığı için güneş ışığının engellenmesi minimumdur. Camın yüksek ışık geçirgenliği (%90+) ile birleştiğinde, Venlo seralar yılın 12 ayı üretim, özellikle de kışın yetersiz gün ışığında domates/biber/çiçek yetiştiriciliği için eşsiz bir ortam sağlar.

Tünel seralarda ana ark boruları (yaylar) genellikle 60'lık veya 76'lık yuvarlak galvaniz borulardır. Boruların sık kullanılması (her 2 veya 2.5 metrede bir yay) ve sera içi bitki askı telleri için çekilen yatay profiller sistemde ciddi bir gölgelenme (shading factor) yaratır. Sera naylonunun da kirlenmesiyle birlikte kış üretimlerinde ışık stresi baş gösterebilir.

Venlo seralar endüstriyel boyuttaki (minimum 20 dönüm / 20.000 m²) yatırımlar için ölçek ekonomisi (economy of scale) yaratır. Çelik iskelet tamamen bilgisayarlı statik analiz (SAP2000) ile bölgenin kar, deprem ve rüzgar yüküne göre projelendirilir. İçerisinde ağır hizmet tipi sulama bomları, taşıma robotları ve otonom hasat arabaları rahatça dolaşabilir. Temel betonundan elektrik tesisatına kadar her şey bir fabrika inşaatı titizliğindedir.

Tünel seralar ise çok daha düşük bütçelerle sektöre adım atmak isteyen, daha hızlı nakit geri dönüşü (ROI) hedefleyen çiftçiler ve orta ölçekli yatırımcılar için kurtarıcıdır. İzin ve inşaat süreçleri kısadır, malzemeler standarttır ve gerektiğinde kolayca sökülüp başka bir araziye taşınabilir.

Venlo sistemlerde çatıdaki camlar, şiddetli rüzgarlarda esneme payı çok düşük olduğu için kırılabileceği varsayılsa da, sistem özel kauçuk fitiller ve milimetrik alüminyum profillerle tasarlandığı için fırtına dayanımı çok yüksektir. Ancak bir deprem veya kasırga durumunda cam kırıklarının temizlenmesi ve değiştirilmesi devasa bir bütçe ve zaman gerektirir.

Tünel naylon seralarda ise aşırı fırtınada naylonun yırtılması (fail-safe) planlanmıştır. Naylon kasten feda edilerek ana çelik iskeletin rüzgar kuvvetiyle bükülmesi veya çökmesi önlenir. Hasar sonrası sadece naylon yenilenerek çok daha düşük bir onarım bedeliyle üretime devam edilebilir.